Συνεχίζοντας τις έρευνες για θέματα σχετιζόμενα με την εργασία αλλα και την προστασία της υγείας και ασφάλειας εργασίας των εργαζομένων στα Δημόσια Νοσοκομεία ,τις οποίες δημοσίευσα κατά το παρελθόν ( σύνδρομο R.S.I. σε χειριστές Η/Υ , μελέτη επικινδυνότητας εργασίας των εργαζομένων στα Νοσοκομεία, επικινδυνότητα Η/Μ ακτινοβολίας κινητών τηλεφώνων, μελέτη για μεταλλαγμένες και βιολογικές τροφές, καταναλωτισμός και ποιότητα διατροφής ) σήμερα θα δημοσιεύσω ένα σημαντικότατο κίνδυνο που διατρέχουν οι εργαζόμενοι αλλα και την εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών στα νοσοκομεία Ε.Σ.Υ.
Ένας απο τους κινδύνους που ελλοχεύουν κατα την εγρασία είναι η έκθεση των εργαζομένων σε διάφορους τοξικούς παράγοντες που περικλείουν ειδικές κατηγορίες φαρμακευτικών ουσιών κατά την καθημερινή εργασία Σύμφωνα με μελέτη η οποία εκπονήθηκε από την κ. Αικατερίνη Χατζάκη, Επικ. Καθ. Φαρμακολογίας και τον κ. Θεόδωρο Κ. Κωνσταντινίδη, Επικ. Καθ. Υγιεινής Τμήμα Ιατρικής. Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης η θεραπεία του καρκίνου που βασίζεται στη χρήση χημειοθεραπευτικών παραγόντων με κυτταροτοξικές δράσεις, εξαπλώνεται συνεχώς σε παγκόσμιο επίπεδο εξ’ αιτίας της αποτελεσματικότητάς της σε καρκινοπαθείς. Η εκτεταμένη χρήση αυτών των ουσιών έχει εγείρει ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσουν στους επαγγελματίες υγείας που εμπλέκονται στη χρήση τους. Άλλωστε είναι γνωστό ότι παράλληλα με τα καρκινικά, αυτά τα φάρμακα επιδρούν και στα φυσιολογικά κύτταρα προκαλώντας τους σημαντικές βλάβες. Από αυτή την άποψη, τα χημειοθεραπευτικά μπορούν να θεωρηθούν ως επικίνδυνοι επαγγελματικοί και περιβαλλοντολογικοί παράγοντες αφού οι γενοτοξικές και καρκινογόνες δράσεις τους είναι καλά μελετημένες. Έτσι έχουν συνταχθεί ειδικές οδηγίες που περιγράφουν διαδικασίες για την ασφαλή χρήση τους σε Νοσοκομεία, φαρμακεία, φαρμακοβιομηχανίες και όλους γενικά τους εργασιακούς χώρους όπου μπορεί να εκτεθούν εργαζόμενοι. Προβλέπεται ότι προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η επαγγελματική έκθεση, είναι απαραίτητος ειδικός σχεδιασμός των τμημάτων και ανάλογος εργαστηριακός εξοπλισμός, καθώς και η λήψη μέτρων ατομικής προστασίας και ασφαλών πρακτικών κατά τη διάρκεια όλων των διαδικασιών που εμπλέκουν αυτά τα φάρμακα στο χώρο του Νοσοκομείου, όπως μεταφορά και φύλαξη, προετοιμασία διαλυμάτων, χορήγηση και αποκομιδή απορριμμάτων. Οι εργαζόμενοι που εκτίθοναι μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα οξείας ή/και χρόνιας τοξικότητας μέσω άμεσης δερματικής έκθεσης, ή μέσω της αναπνευστικής ή γαστρεντερικής οδού. Η συμπτωματολογία μπορεί να εμφανιστεί στο ΚΝΣ, στο αναπνευστικό, γαστρεντερικό ή αναπαραγωγικό σύστημα. Μυοσκελετικά προβλήματα και αλλεργίες εμφανίζονται επίσης συχνά. Έχουν όμως αναφερθεί και γενοτοξικές και μεταλλαξιογόνες δράσεις. Παρότι η πλειοψηφία των εργαζομένων είναι ενήμερη για την επικινδυνότητα αυτών των φαρμάκων κατά την επαγγελματική χρήση τους, η συμμόρφωση με τις οδηγίες ποικίλει σημαντικά και αντικατοπτρίζει την ευρύτερη άποψη και κουλτούρα σε σχέση με θέματα Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας, τόσο του προσωπικού όσο και της εργοδοσίας ενός Νοσοκομείου. Η έρευνα αλλά και η εμπειρία έχουν δείξει ότι, μόνον η πρόληψη της επαγγελματικής έκθεσης μπορεί να εγγυηθεί ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας για τους εργαζόμενους και περίθαλψης για τους ασθενείς. Η εκπαίδευση, ο ασφαλής σχεδιασμός, η ιατρική παρακολούθηση και μετρήσεις επιπέδων έκθεσης ως απαραίτητες παράμετροι της ανάλυσης επικινδυνότητας (risk assessment) θα πρέπει να γίνουν βασική προτεραιότητα της διοίκησης ενός Νοσοκομείου για την ανάπτυξη γενικότερης πολιτικής με στόχο την πρόληψη της επαγγελματικής νοσηρότητας και μόλυνσης Σαν φάρμακα νοούνται όλες οι ουσίες που μπορούν να παρέμβουν στη λειτουργία του οργανισμού επιδρώντας σε ένα βιολογικό υπόστρωμα, χωρίς συνήθως να έχουν καμιά θρεπτική αξία. Η χρήση συνθετικών ή φυσικών ουσιών για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ασθενειών είναι ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της κλινικής θεραπευτικής και οι σύγχρονες εξελίξεις στη Φαρμακολογία συμβάλλουν καθοριστικά στην πρόοδο της Ιατρικής Επιστήμης. Πέρα από τις επιθυμητές τους δράσεις στις οποίες βασίζονται και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες, όλα τα φάρμακα παρουσιάζουν κατά τη χρήση τους και χαρακτηριστικές παρενέργειες που μπορεί να κλιμακωθούν σε τοξικότητα, ανάλογα με τον τρόπο λήψης και τη δοσολογία. Έτσι, τόσο οι ασθενείς όσο και οι εργαζόμενοι που εμπλέκονται έμμεσα ή άμεσα στη χρήση φαρμάκων, ενδέχεται να εκτεθούν σε κινδύνους που σχετίζονται με αυτή.
Ομάδες Εργαζομένων που εμπλέκονται και συνθήκες έκθεσης Στις εργασιακές ομάδες που είναι δυνατόν να εκτεθούν σε επικίνδυνα φάρμακα ανήκουν όλοι αυτοί οι εργαζόμενοι που εμπλέκονται σε κάποιο στάδιο στον κύκλο ζωής του φαρμάκου, από την παρασκευή και συσκευασία του στη φαρμακοβιομηχανία, την αποθήκευση και διανομή του, τη χορήγησή του στον ασθενή και την απομάκρυνση από τον περιβάλλοντα χώρο των υλικών και βιολογικών αποβλήτων που το περιέχουν (για παράδειγμα σύριγγες ή όργανα ζύγισης και διάλυσης του φαρμάκου, γαντιών που ήρθαν σε επαφή, αλλά και ούρων ή κοπράνων των ασθενών που χορηγήθηκε) και των ληγμένων σκευασμάτων. Οι επαγγελματίες υγείας οι οποίοι αποτελούν ομάδες υψηλού κινδύνου είναι οι ερευνητές ,το εργαστηριακό προσωπικό, το προσωπικό φαρμακοβιομηχανιών, οι μεταφορείς, οι φαρμακοποιοί , οι εργαζόμενοι φαρμακείων, οι νοσηλεύτριες , οι παρασκευαστές σε κλινικές και εξωτερικά ιατρεία , οι βοηθοί , οι καθαριστές, οι μεταφορείς απορριμμάτων και νοσοκομειακών αποβλήτων.
Εστίες έκθεσης εργαζομένων σε επικίνδυνα φάρμακα εντοπίζονται κατά τη διάρκεια παρασκευής του φαρμάκου, διαλύοντας σκόνες σε διαλύτες ή αραιώνοντας συμπυκνωμένα υγρά, αδειάζοντας τον αέρα από σύριγγες που περιέχουν φάρμακο, κατά τη χορήγηση στον ασθενή, φτιάχνοντας τη δοσολογία χαπιών με καταμέτρηση, με το χέρι ή αυτόματα, σπάζοντας χάπια, αγγίζοντας επιφάνειες από δοχεία ή σύριγγες που περιέχουν τα φάρμακα ή λερωμένους πάγκους, δημιουργώντας αεροζόλια, ενισχύοντας τη δόση σε ενδοφλέβια συσκευή μέσα στους θαλάμους ασθενών, κατά τη χρήση σωματικών υγρών ασθενών σε αγωγή ή μολυσμένων με αυτά ρούχων ή άλλων υλικών, πετώντας υλικά που χρησιμοποιήθηκαν κατά την παρασκευή ή χορήγηση των φαρμάκων, σε ειδικές τεχνικές χορήγησης (π.χ. στο χειρουργείο),φυλάσσοντας μη χρησιμοποιημένο φάρμακο, καθαρίζοντας περιοχές που υπάρχει το φάρμακο, κατά τη μεταφορά και διανομή των φαρμάκων, πετώντας προστατευτικά υλικά, όπως γάντια κλπ.
Δυνητικές οδοί εισαγωγής στον ανθρώπινο οργανισμό αποτελούν κυρίως η εισπνοή σκόνης ή αιωρούμενων σωματιδίων , η δερματική απορρόφηση κατά την επαφή με μολυσμένες επιφάνειες, ενώ είναι δυνατή η μη ηθελημένη κατάποση κατά λήψη τροφής ή υγρών ή με το κάπνισμα σε χώρους αποθήκευσης, παρασκευής και χρήσης των επικίνδυνων φαρμάκων .Η ένεση κατά τη χρήση βελονών ή άλλων αιχμηρών αντικειμένων. Ανιχνεύσιμα επίπεδα για παράδειγμα επικίνδυνων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων έχουν βρεθεί στον ατμοσφαιρικό αέρα, όταν δεν χρησιμοποιούνται βιολογικές καμπίνες ασφαλείας ή εντός αυτών (Kleinberg and Quinn, 1981, McDevitt et al., 1993), σε πάγκους εργασίας (McDevitt et al., 1993) και στον εισπνεόμενο αέρα εργαζομένων, που χορηγούν εισπνεόμενα κατά των ιών φάρμακα (McDiarmid et al., 1992). Σε έρευνα που έγινε σε ογκολογικά κέντρα και κλινικές των ΗΠΑ βρέθηκε ότι το 40% των νοσοκομειακών φαρμακοποιών έχει δερματική επαφή με κάποιο κυτταροτοξικό φάρμακο τουλάχιστον μία φορά μηνιαίως, ενώ μόνο στο 28% εφαρμόζονται ιατρικά προγράμματα περιοδικής παρακολούθησης (Christensen et al., 1990). Οι νοσοκόμες φαίνεται ότι είναι ακόμη λιγότερο προστατευμένες (Valanis et al., 1992). Επιδράσεις της επαγγελματικής έκθεσης σε επικίνδυνα φάρμακα Ήδη από τη δεκαετία του ’70, φάνηκε ότι τα αντικαρκινικά φάρμακα μπορεί να είναι καρκινογόνα, συνδέοντας τη χρήση ακλυλιωτικών παραγόντων με τη δευτερογενή ανάπτυξη λευχαιμιών, ενώ έχουν αναφερθεί λεμφώματα και καρκίνος ουροδόχου κύστης σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία (συνήθως για κάποιο νεόπλασμα συμπαγούς οργάνου). Επίσης έχουν αναφερθεί χρωμοσωματικές ανωμαλίες (Yao et al., 2004), τερατογένεση (Barber, 1981), διαταραχή της αναπαραγωγικής λειτουργίας (Chapman et al., 1984) και βλάβες οργάνων ή των μαλακών ιστών στο σημείο έγχυσης (Duvall and Baumann, 1980).Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα αντικαρκινικά φάρμακα είναι δυνητικά γενοτοξικά σε φαρμακοποιούς και νοσηλευτικό προσωπικό που εκτίθενται στον εργασιακό τους χώρο. Έτσι, αυξημένες χρωμοσωμικές ανωμαλίες (μεταθέσεις, οι δομικές χρωμοσωμικές μεταβολές, μεταλλάξεις κλπ.) έχουν βρεθεί σε εργαζόμενους που χειρίζονται χημειοθεραπευτικά φάρμακα (Chrysostomou et al., 1984, Stucker and Sill, 1984, Pohlova et al., 1986, McDiarmid et al., 1992). Επίσης, έχουν γίνει προσπάθειες συσχέτισης του επιπέδου έκθεσης στα χημειοθεραπευτικά φάρμακα και του σχετικού κινδύνου εμφάνισης καρκίνου (Skov et al., 1992, Sessink et al., 1995).Η συσχέτιση μεταξύ της επαγγελματικής έκθεσης στα κυτταροτοξικά φάρμακα και των επιδράσεων στο αναπαραγωγικό σύστημα είναι καλά τεκμηριωμένη. Συγκεκριμένα, έχει βρεθεί αύξηση των συγγενών ανωμαλιών (Hemminki et al., 1986) και των αποβολών (Selevan et al., 1985) μεταξύ νοσηλευτριών που εργάζονται σε ογκολογικά τμήματα σε σχέση με άλλα τμήματα. Άλλες επιδράσεις αφορούν συμπτώματα όπως ζάλη, ναυτία, κεφαλαλγία, αλλεργικές αντιδράσεις, δερματίτιδες, κερατίτιδες, βρογχόσπασμο και ηπατοκυτταρική βλάβη. Επικίνδυνα Φάρμακα Ένας μεγάλος αριθμός φαρμακευτικών ουσιών, όπως χημειοθεραπευτικά, αντιϊικά, ορμόνες, μερικές βιοτεχνολογικές ουσίες και άλλα, μπορεί να αποτελεί επαγγελματικό κίνδυνο για τους εργαζόμενους μετά από οξεία ή χρόνια έκθεση. Οι παλαιότερες αναφορές εστιάζονταν στα αντικαρκινικά φάρμακα. Ωστόσο είναι σαφές ότι υπάρχουν αρκετά ακόμη με τοξικές ιδιότητες. Γι΄ αυτό το λόγο ορίστηκε η κατηγορία των επικίνδυνων φαρμάκων (hazardous drugs) (IARC, International Agency for Research on Cancer, 1990). Τα περισσότερα από τα φάρμακα αυτά είτε συνδέονται άμεσα με το γενετικό υλικό είτε επηρεάζουν την πρωτεϊνοσύνθεση Οι περισσότερες αναφορές αφορούν σε κυτταροτοξικά φάρμακα, με τους αλκυλιωτικούς παράγοντες να επικρατούν, ενώ φαίνεται ότι και άλλες κατηγορίες (π.χ. φάρμακα κατά των ιών ) μπορεί να έχουν παρόμοια δράση.Για να καταταχθεί μία ουσία στα επικίνδυνα φάρμακα πρέπει να υπάρχουν δεδομένα σε πειραματόζωα ή ανθρώπους ότι πληρεί ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια όπως η καρκινογονικότητα, η τερατογένεση ή άλλη αναπτυξιακή τοξικότητα, ηαναπαραγωγική τοξικότητα (υπογονιμότητα),η σοβαρή βλάβη οργάνων ή άλλες τοξικές επιδράσεις σε μικρές δόσεις,η τοξικότητα στο γονιδίωμα (μεταλλαξογόνο δράση),η δομή, οι τοξικολογικές ιδιότητες και ανεπιθύμητες δράσεις νέων φαρμάκων παρόμοιο με φαρμάκων που χαρακτηρίζονται επικίνδυνα βάση των ανωτέρω κριτηρίων. Όλα τα φάρμακα αναπροσαρμόζονται τακτικά, καθώς προστίθενται συνεχώς νεότερα φάρμακα Μια λίστα που ενημερώνεται ετησίως βρίσκεται στο διαδικτυακό τόπο [www.cdc.gov]
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Η Ελλάδα, με την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναπλήρωσε πολλά κενά σε νομικά θέματα όπως η προστασία των εργαζομένων στον τομέα της υγείας Η νομοθεσία είναι ο βασικός παράγοντας προστασίας των εργαζομένων από δυνητικά βλαπτικούς παράγοντες Η γενική νομοθεσία υγιεινής και ασφάλειας αποτελεί το πλαίσιο για την οργάνωση και λειτουργία κατάλληλων υπηρεσιών στο χώρο του νοσοκομείου και κατοχυρώνεται και από τον Δημοσιοϋπαλληλικό Κώδικα: Νόμος 1568/85 (ΦΕΚ 177/Α/85) : για την υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων,Π.Δ 17/96 (ΦΕΚ 11/Α/99) : Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 89/391/ΕΟΚ και 91/383/ΕΟΚ,Νόμος 2683/1999 (ΦΕΚ 19/Α/99) : Κύρωση του Κώδικα κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. και άλλες διατάξεις, άρθρο 44. Η ειδική νομοθεσία που σχετίζεται με την προστασία των εργαζομένων κατά τον χειρισμό των χημειοθεραπευτικών βασίζεται σε Ευρωπαϊκές Οδηγίες Π.Δ. 338/2001 (ΦΕΚ 227/Α/2001): Προστασία της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων κατά την εργασία, από κινδύνους οφειλόμενους σε χημικούς παράγοντες. Π.Δ. 186/95 {ΤΡ.ΠΔ 174/97, ΠΔ 15/99} (ΦΕΚ 97/Α/95): Προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσης τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες του Συμβουλίου 90/679/ΕΟΚ. Π.Δ 399/94 (ΦΕΚ 221/Α/94) : Προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/394/ΕΟΚ. Π.Δ 127/2000 (ΦΕΚ 111/Α/2000) : Τροποποίηση και συμπλήρωση του Π.Δ.399/94 «Προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/394/ΕΟΚ» (221/Α) σε συμμόρφωση με την οδηγία 97/42/ΕΚ του Συμβουλίου. Π.Δ 176/97 (ΦΕΚ 150/Α/97) : Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων σε συμμόρφωση με την οδηγία 92/85/ΕΟΚ. Νόμος 1672/87 (ΦΕΚ/Α/87) : για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού σύμφωνα με τη σύμβαση 149/1977 του Δ.Γ.Ε. Σύμφωνα με τα παραπάνω, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για την επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων, περιορισμοί στην έκθεση και προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται για την εξασφάλιση της προστασίας του εργαζομένου κατά την επαφή με τα επικίνδυνα φάρμακα αλλά και της τεχνόσφαιρας. Η ενημέρωση και προστασία των εργαζομένων αποτελεί υποχρέωση του εργοδότη, αλλά και οι εργαζόμενοι έχουν ευθύνη για την πληρέστερη ενημέρωσή τους, ιδιαίτερα σήμερα που η πρόσβαση σε νομοθετικά κείμενα είναι διαθέσιμη και μέσω του διαδικτύου. Για το σύνολο της εργατικής νομοθεσίας, καθένας μπορεί να ενημερώνεται είτε από το Υπουργείο Εργασίας (www.osh.gr), είτε από το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (www.elinyae.gr) Επιμέρους μέτρα πρόληψης Χώρος εργασίας Η περιοχή που προορίζεται για τη χρήση επικίνδυνων φαρμάκων πρέπει να πληρεί ορισμένες προδιαγραφές. Οι χώροι πρέπει να είναι περιορισμένοι και να καθορίζονται με ειδικές πινακίδες. Η είσοδος να απαγορεύεται για μη εντεταλμένο προσωπικό. Οι εργαζόμενοι δε θα πρέπει να τρώνε, να πίνουν, να καπνίζουν, να χρησιμοποιούν καλλυντικά ή να αφήνουν φαγητό στο χώρο αυτό. Θα πρέπει να υπάρχουν σαφείς αναρτημένες οδηγίες για περίπτωση ατυχημάτων (π.χ. επαφή του φαρμάκου με το δέρμα ή τα μάτια).2. Θάλαμοι βιολογικής ασφάλειας Θεωρούνται το σημαντικότερο προφυλακτικό μέτρο. Συνιστώνται καμπίνες που αποβάλλουν τον αέρα εκτός δωματίου. Όλοι οι τύποι διαθέτουν φίλτρα ΗΕΡΑ (high-efficiency particulate air), ενώ διαφέρουν ως προς το ποσοστό του αέρα που ανακυκλώνουν εντός της καμπίνας, τον όγκο που αποβάλλουν εκτός δωματίου και το αν τα συνδετικά σωληνάρια βρίσκονται υπό θετική ή αρνητική πίεση. Οι καμπίνες πρέπει να είναι στεγανές, υπό αρνητική πίεση και οι εργασίες να γίνονται μέσω προσαρμοσμένων γαντιών. Οι καμπίνες που αποβάλλουν το σύνολο του αέρα εκτός δωματίου προσφέρουν καλύτερη προστασία. Δε θα πρέπει να υπάρχουν ρεύματα αέρα στην πρόσοψη της καμπίνας, καθόσον διαταράσσουν την ομαλή απορροφητική της ικανότητα. Απαιτείται απολύμανση με βάση τις οδηγίες του κατασκευαστή. Πολλοί συνιστούν απολύμανση ανά εβδομάδα και εκτάκτως στις περιπτώσεις ατυχημάτων και επισκευής. Η απολύμανση θα πρέπει να γίνεται με απορρυπαντικό και νερό και να ακολουθεί προσεκτικό ξέπλυμα. Δεν έχει βρεθεί αποδεκτή μέθοδος χημικού καθαρισμού. Απαιτείται τεχνικός έλεγχος από εξειδικευμένο προσωπικό ανά εξάμηνο και όταν η καμπίνα μετακινείται ή επισκευάζεται. Τόσο κατά τον καθορισμό όσο και κατά τη συντήρηση θα πρέπει να χρησιμοποιούνται προστατευτικές στολές και τα τυχόν ανταλλακτικά που αντικαθίστανται (π.χ. φίλτρα) να διαχειρίζονται όπως και τα φάρμακα.Εξοπλισμός προστασίας του προσωπικού Γάντια: Το πάχος των γαντιών φαίνεται να είναι σημαντικότερο από το χρησιμοποιούμενο υλικό, καθόσον έχει αποδειχτεί ότι όλα τα υλικά είναι διαπερατά. Τα καλύτερα αποτελέσματα έχουν δώσει τα γάντια latex. Συνιστάται να χρησιμοποιούνται διπλά γάντια, χωρίς τάλκ (είναι προσροφητικό για τα φάρμακα), να καλύπτουν τα μανίκια της μπλούζας και να αλλάζονται ανά ώρα, όταν σχίζονται ή πέσει φάρμακο πάνω τους. Απαιτείται πλύσιμο των χεριών πριν και μετά τη χρήση των γαντιών. Μπλούζες: Πρέπει να είναι μιας χρήσης, από υλικό χαμηλής διαπερατότητας, με κλείσιμο στο λαιμό και μακριά μανίκια που καταλήγουν σε ελαστικές περιχειρίδες. Τόσο οι μπλούζες όσο και τα γάντια δε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εκτός της περιοχής χειρισμού των φαρμάκων. Προστασία αναπνευστικού: Όπου δεν είναι δυνατή η χρήση θαλάμων βιολογικής ασφάλειας, συνιστάται η χρήση προσωπίδας που να πληρεί τις προδιαγραφές του OSHA. Η προσωπίδα θα πρέπει να φέρει φίλτρα υψηλής απόδοσης. Οι χειρουργικές προσωπίδες θεωρούνται ακατάλληλες, επειδή δεν αποτρέπουν την εισπνοή αιωρούμενων σωματιδίων. Προστασία ματιών - προσώπου: Απαιτείται η χρήση προσωπίδας που να καλύπτει πλήρως το πρόσωπο ή ειδικών γυαλιών σε περίπτωση εφαρμογής μικρότερης προσωπίδας.Τεχνικές εργασίας Τo NIH (National Institute of Health) συνιστά η προετοιμασία των φαρμάκων να γίνεται εντός του θαλάμου, πάνω σε πλαστικοποιημένο χαρτί μιας χρήσεως. Αυτό θα πρέπει να αντικαθίσταται στο τέλος κάθε βάρδιας ή αν χυθεί φάρμακο.Εντός του θαλάμου θα πρέπει να υπάρχει κλειστό δοχείο για τυχόν διαλύματα που μένουν αχρησιμοποίητα καθώς και δοχείο αιχμηρών αντικειμένων. Πλαστικές σακούλες που φέρουν την ένδειξη «επικίνδυνα φάρμακα» θα πρέπει να είναι πάντα διαθέσιμες για τα μολυσμένα υλικά (γάντια, μπλούζες, χαρτιά). Όλα τα αντικείμενα που είναι απαραίτητα για την προετοιμασία των φαρμάκων θα πρέπει να τοποθετούνται εκ των προτέρων εντός του θαλάμου. Οι συσκευές έγχυσης θα πρέπει να γεμίζονται με διάλυμα χωρίς φάρμακο, πριν συνδεθούν με τη φιάλης έγχυσης. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει επίσης να γίνεται εντός του θαλάμου.Κατά την αναρρόφηση των διαλυμάτων από τις αμπούλες - φιάλες θα πρέπει να αποφεύγονται εξαιρετικά ακραίες θετικές ή αρνητικές πιέσεις. Προτείνεται η χρήση βελονών ευρέος αυλού (Ν 18 ή 20) καθώς και συστημάτων εξαερισμού (προσθέτουν ή αφαιρούν αέρα ίσο με τον όγκο του διαλύματος που διακινείται).Οι αμπούλες που περιέχουν σκόνη θα πρέπει να διακινούνται προσεκτικά, ώστε το περιεχόμενό τους να είναι στο κάτω τμήμα και το άνοιγμα να γίνεται στο λαιμό της αμπούλας με αποστειρωμένη γάζα. Μετά την είσοδο του φαρμάκου στη σύριγγα, αυτή θα πρέπει να τοποθετείται σε κατακόρυφη θέση και να αναρροφάται το περιεχόμενο της βελόνας. Οι φυσαλίδες της σύριγγας θα πρέπει να εξωθούνται σε κλειστό δοχείο.. Χορήγηση των φαρμάκων Ο εργαζόμενος που χορηγεί τα φάρμακα θα πρέπει να φέρει την προστατευτική στολή που περιγράφηκε παραπάνω. Οι φιάλες έγχυσης, οι σύριγγες και οι αντλίες έγχυσης θα πρέπει να έχουν καθαρισθεί προσεκτικά με αποστειρωμένη γάζα. Τα συστήματα χορήγησης θα πρέπει να έχουν πληρωθεί από διάλυμα που δεν περιέχει φάρμακο. Κάτω από τα συστήματα έγχυσης τοποθετείται εργαστηριακό απορροφητικό χαρτί. Στα σημεία σύνδεσης τοποθετούνται αποστειρωμένες γάζες. Τα συστήματα έγχυσης (φιάλη και συνδετικά) μετά το πέρας της θεραπείας τοποθετούνται άθικτα στις ειδικές σακούλες απορριμμάτων με τις προειδοποιητικές ετικέτες. Το ίδιο ισχύει και για τα δοχεία των αιχμηρών αντικειμένων που περιέχουν τις σύριγγες και τις βελόνες. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οπουδήποτε γίνεται χρήση τέτοιων φαρμάκων είναι απαραίτητο να υπάρχουν μέσα απολύμανσης για περιπτώσεις ατυχημάτων (επαφή με το δέρμα ή τα μάτια, διαρροή στο χώρο εργασίας).Για φάρμακα που χορηγούνται με νεφελοποιητές (π.χ. φάρμακα κατά των ιών, πτητικά, αναισθητικά) απαιτείται καλός εξαερισμός του χώρου. Φροντίδα των ασθενών που λαμβάνουν αγωγή με επικίνδυνα φάρμακα Απαιτείται προσοχή στο χειρισμό εκκρίσεων ασθενών που έχουν λάβει κάποιο επικίνδυνο φάρμακο τις 48 προηγούμενες ώρες. Ιδιαίτερα ο χειρισμός των ούρων απαιτεί τη χρήση γαντιών. Μολυσμένα κλινοσκεπάσματα θα πρέπει να οδηγούνται στα πλυντήρια εντός σακούλας με προειδοποιητική ετικέτα και να πλένονται, πριν αναμειχθούν με τα υπόλοιπα. Οι εργαζόμενοι των πλυντηρίων θα πρέπει να φορούν γάντια και μπλούζες. Αποκομιδή των απορριμμάτων Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, υλικά όπως σύριγγες και βελόνες θα πρέπει να τοποθετούνται σε δοχείο αιχμηρών αντικειμένων με σκληρό τοίχωμα και στη συνέχεια σε πλαστικές σακούλες με ειδική σήμανση. Απαγορεύεται η θραύση οποιασδήποτε σύριγγας και οι βελόνες πρέπει να πετιούνται ακάλυπτες στον ειδικό κάδο αιχμηρών αντικειμένων. Είδη μιας χρήσεως (π.χ. ρόμπες, γάντια) τοποθετούνται επίσης στις ειδικές πλαστικές σακούλες. Οι τελευταίες αποθηκεύονται σε κλειστό κάδο, που βρίσκεται στο χώρο διαχείρισης των φαρμάκων. Τα απορρίμματα αυτού του είδους θα πρέπει να χειρίζονται χωριστά από τα υπόλοιπα απορρίμματα του νοσοκομείου. Ο τελικός προορισμός είναι χώροι τοξικών αποβλήτων που πληρούν τις προδιαγραφές του ΕΡΑ (Environmental Protection Agency) ή των κατά τόπους νομοθετικών ρυθμίσεων. Ιατρική Παρακολούθηση Οι εργαζόμενοι οι οποίοι δυνητικά εκτίθενται σε επικίνδυνα φάρμακα θα πρέπει να υποβάλλονται σε συστηματική ιατρική παρακολούθηση, με στόχο την πρόληψη επαγγελματικής βλάβης ή νόσου (National Study Commission on Cytotoxic Exposure, 1984, American Society of Hospital Pharmacists, 1990).Για να υπάρχει κατά το δυνατόν πληρέστερος ιατρικός έλεγχος, απαιτούνται: εκτίμηση της υγείας του εργαζομένου πριν την τοποθέτηση στη συγκεκριμένη θέση εργασίας (preplacement examination), στη συνέχεια περιοδικός ιατρικός έλεγχος (periodic health examinations), επανεκτίμηση της υγείας του εργαζομένου μετά από κάθε οξεία έκθεση με κλινική και εργαστηριακή εξέταση. Όλα τα παραπάνω είναι απαραίτητο να γίνονται στα πλαίσια της διαχρονικής επιτήρησης της υγείας των εργαζομένων (surveillance). Επίσης απαιτείται λεπτομερές ιατρικό και επαγγελματικό ιστορικό από τον ιατρό εργασίας Ο εργοδότης θα πρέπει να παρέχει στον ιατρό εργασίας πληροφορίες σχετικά με τα μελλοντικά καθήκοντα του εργαζομένου, τα προφυλακτικά μέτρα που εφαρμόζονται και τα αναμενόμενα επίπεδα έκθεσης. Επίσης, θα πρέπει να γίνεται εκπαίδευση των εργαζομένων από τον ιατρό εργασίας σχετικά με τη χρήση αναπνευστικής προσωπίδας, ιδιαίτερα στην περίπτωση που δεν υπάρχει θάλαμος βιολογικής ασφάλειας.Είναι απαραίτητο να διατηρείται στο Τμήμα Ιατρικής της Εργασίας του ιδρύματος ιατρικός φάκελος για όλους τους εργαζόμενους που έχουν εκτεθεί σε επικίνδυνα φάρμακα. Στοιχεία που αφορούν τις μετρήσεις στο χώρο εργασίας, την ιατρική παρακολούθηση και τα μέτρα προστασίας (στολές, μηχανολογικός εξοπλισμός) θα πρέπει να περιέχονται στο φάκελο με ευθύνη του ιατρού εργασίας (Κωνσταντινίδης ΘΚ, 2005, Κωνσταντινίδης και Σταθόπουλος, 2004).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν την ανάπτυξη υπηρεσιών υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας στους χώρους παροχής φροντίδας υγείας, όπου εργάζεται η πλειονότητα των εκτιθέμενων σε επικίνδυνα φάρμακα. Τα ζητήματα που τέθηκαν από την ανασκόπηση αυτή, εστιάζουν πρωτίστως στην εκπαίδευση, καθώς και διαρκή ενημέρωση και πληροφόρηση για τους κινδύνους κατά την εργασία και συνδέονται άρρηκτα με την αγωγή και προαγωγή της υγείας, όχι μόνο των εργαζομένων, αλλά και της κοινωνίας γενικότερα. Απαραίτητο είναι το κάθε ίδρυμα να έχει καταστρώσει καταλόγους επικίνδυνων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στις εγκαταστάσεις του, καθώς και απλουστευμένα εγχειρίδια καλών πρακτικών για όλους όσους εμπλέκονται. Άλλωστε, τα επικίνδυνα φάρμακα, εμπίπτουν στην ίδια κατηγορία όπως και τα επικίνδυνα ιατρικά απόβλητα και υφίσταται συγκεκριμένη νομοθεσία που πρέπει να εφαρμόζεται. Όμως όλα αυτά απαιτούν όχι απλή «αστυνομικού» τύπου διευθέτηση, αλλά ανάπτυξη ευρύτερης κουλτούρας οικολογικής συνείδησης. Λαμβάνοντας υπόψιν τις τραγικές ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό, σε σύγχρονες εξειδικευμένες υλικοτεχνικές υποδομές των νοσοκομείων ,τις ελλείψεις στην εκπαίδευση, στην πρόληψη , και την πλημμελή προστασία της υγείας των εργαζομένων στα νοσοκομεία ακόμη τις δηλώσεις ογκολογικών ασθενών στα διάφορα συνέδρια για την χορήγηση των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων σε γενικά νοσοκομεία του ΕΣΥ τα οποία δεν διαθέτουν εξειδικευμένο ογκολογικό τμήμα - ιατρικονοσηλευτικό προσωπικό, η μελέτη αυτή πρέπει να αφυπνίσει τους υπευθύνους του ΕΣΥ , να προβληματίσει όλους του υγειονομικούς υπαλλήλους ως προς την λήψη των απαραίτητων στοιχειωδών μέτρων προφύλαξης της υγείας. Ειδικότερα στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας η οποία χαρακτηρίζεται ως το ενεργειακό κέντρο όλης της Ελλάδος , με επιβαρυμένες τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων από την αυξημένη μόλυνση του περιβάλλοντος λόγω της ύπαρξης και επι δεκαετίες δραστηριότητας των ορυχείων και των εργοστασίων , τα αυξημένα κρούσματα καρκίνου , η σταδιακή αύξηση του αριθμού των ογκολογικών ασθενών , συναποτελούν βαρύτατους πολλαπλασιαστικούς επιβαρυντικούς παράγοντες της υγείας τόσο των ασθενών όσο και των εργαζόμενων οι οποίοι πολύ συχνά είναι υποχρεωμένοι να εκτελούν συνταγογραφημένες χημειοθεραπείες από το Θεαγένειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης σε διάφορα τμήματα (μη ογκολογικά) των γενικών νοσοκομείων της περιφέρειας ώστε η δημιουργία ενός καλά οργανωμένου ογκολογικού τμήματος – κλινικής στην περιοχή μας να είναι απολύτως αναγκαία και άκρως επιβεβλημένη .
Έρευνα για τις Τεχνολογίες Πληροφορικής-Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) στα Δημόσια Νοσοκομεία .
Στην Ελλάδα οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας (ΤΠΕ-ITC) καλύπτουν τους παρακάτω τομείς στα Δημόσια Νοσοκομεία
1) Τομέας Διοικητικο-οικονομικός τομέας (λογιστήρια, υπηρεσιών οικονομικών, προμηθειών, προσωπικου, νοσήλεια κα.) και διαχείρισης ασθενών ( λχ. γρ.κίνησης, γραμματείες κλπ )
2).Υποστήριξη εργαστηριακών τμημάτων (παθολογοανατομικά, αιματολογικά, μικροβιολογικά, ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια, κέντρα αιμοδοσίας, φαρμακεία)
3). Τομέας κλινικής φροντίδας του ασθενή (ιατρική, νοσηλευτική πράξη, εξωτερικά ιατρεία, κλινικές, χειρουργεία, μονάδες εντατικής θεραπείας κ.α)
Οι βασικότερες διαδικασίες οι οποίες υποστηρίζονται ηλεκτρονικά περιλαμβάνουν την έκδοση εισιτηρίων, εξιτηρίων, δημογραφικών δεδομένων, ταυτοποίηση ασθενή, παρακολούθηση κίνησης ασθενών ,διαχείριση ραντεβού εξωτερικών ασθενών κ.α..
.Σε έρευνα που έγινε μόλις το 28% των δημόσιων νοσοκομείων στη Ελλάδα έχει εγκαταστήσει κάποιο κλινικό πληροφοριακό σύστημα. Στις υπάρχουσες κλινικές εφαρμογές των ΤΠΕ αφορά την λεπτομερή καταγραφή κλινικών παρατηρήσεων σχετικά με την εξέλιξη- πορεία της υγείας των ασθενών. Συνήθεις εργασίες που υποστηρίζονται είναι η καταγραφή συνταγραφήσεων φαρμάκων, διαιτολόγια, καταγραφή αρχειοθέτηση, στοιχειωδών παρατηρήσεων κατάστασης ασθενή, η ηλεκτρονική αποστολή λήψη παραπεμπτικών εξετάσεων, παραγγελιών φαρμακευτικού-υγειονομικού υλικού κλπ. Δυστυχώς στο τομέα της κλινικής πράξης , της φροντίδας ασθενών σε τμήματα ή κλινικές, τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι οι περισσότερες διαδικασίες των εργαζομένων (ιατροί, νοσηλεύτριες) διεξάγονται ακόμη και σήμερα εν έτος 2010 σε χειρόγραφη έντυπη μορφή , διαιωνίζοντας την υφιστάμενη κατάσταση διαφόρων χρονοβόρων διαδικασιών! Όσο αφορά την υιοθέτηση πληροφοριακών συστημάτων στήριξης κλινικών αποφάσεων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Παρά την γεωγραφική μορφολογία της Ελλάδος μόνο το 14% των δημόσιων νοσοκομείων διαθέτει συστήματα τηλεϊατρικής και όπου υπάρχουν (απομακρυσμένες περιοχές, νησιά ,κέντρα υγείας, αγροτικά ιατρεία ) η χρήση τους στην πράξη είναι ιδιαίτερα περιορισμένη για διαφόρους λόγους (υποστελέχωση, υποδομές, εξοικίωση κλπ).
Στα περισσότερα νοσοκομεία η υποστήριξη πληροφορικών συστημάτων είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στον τομέα μηχανοργάνωσης των εργαστηρίων και φαρμακείων με περιθώρια μεγαλύτερης ανάπτυξης με την εφαρμογή νέων συστημάτων γραμμωτού κώδικα (Bar code)για την περαιτέρω αυτοματοποίηση χρονοβόρων διαδικασιών οι οποίες σχετίζονται με την καταχώρηση, τυποποίηση, καταγραφή, επεξεργασία εισαγόμενων – εξαγόμενων δεδομένων.
Ένα ποσοστό 68% των νοσοκομείων υιοθέτησε εργαστηριακά πληροφοριακά συστήματα (LIS) τα οποία καλύπτουν βασικές διαδικασίες εργαστηρίων (αποτελέσματα αναλυτή, καταγραφή εξετάσεων κλπ) Αντίθετα η αποστολή , η διαθεσιμότητα και η λήψη των ψηφιακών δεδομένων εργαστηρίων προς τις κλινικές –τμήματα δεν διενεργείται με ηλεκτρονική μορφή σε ποσοστό 80%.
Η εφαρμογή πληροφοριακών συστημάτων αρχειοθέτησης μεταφοράς ιατρικών εικόνων (PACS) στα ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια βρίσκεται ακόμη σε ιδιαίτερα αρχικά στάδιο (9%).
Στα διοικητικοοικονομικά τμήματα τα ποσοστά εφαρμογής των ΤΠΕ είναι υψηλά κυρίως σε λειτουργικό επίπεδο για την διαχείριση επιχειρησιακών πόρων .Η συντριπτική πλειοψηφία των νοσοκομείων (90%) δήλωσε ότι έχει υλοποιήσει σημαντικό εύρος διοικητικών συστημάτων (λογιστήρια, διαχείριση υλικών, οικονομικά στοιχεία ,νοσήλια, λογαριασμοί κλπ)
Τα συστήματα ΜΙS έχουν υιοθετηθεί από το 32% των νοσοκομείων, γεγονός ότι θεωρούνται ύψιστης σημασίας για την παρακολούθηση των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ. σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο για την λήψη στρατηγικών αποφάσεων στον χώρο της Δημόσιας Υγείας.
Από τα παραπάνω ευρήματα συμπεραίνουμε ότι παρά τις συνεχείς προσπάθειες εφαρμογής των νέων τεχνολογιών (ΤΠΕ) υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης του ΕΣΥ στα δημόσια νοσοκομεία. Υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα από νοσοκομείο σε νοσοκομείο σε ότι αφορά τα ήδη εγκατεστημένα νοσοκομειακά συστήματα πληροφοριακής και επικοινωνίας που υιοθετεί το καθένα για να ανταποκριθεί επαρκώς στις σύγχρονες απαιτήσεις. Η έρευνα αναδεικνύει την διαφοροποίηση της εφαρμογής ανάμεσα στους τομείς των διοικητικών και κλινικών συστημάτων πληροφορικής .Η υιοθέτηση και η χρήση αυτών στις κλινικές είναι περιορισμένη και όπου αποσπασματικά είναι διαθέσιμες παρουσιάζουν χαμηλά επίπεδα χρήσης σε κλινικές ή τμήματα από τους εργαζόμενους οι οποίοι έχουν καθυστερήσει σημαντικά.
Ως εκ τούτου η αξιοποίηση και η ενσωμάτωσή των νέων τεχνολογιών πληροφορικής στις καθημερινές λειτουργίες των κλινικών είναι ελλειμματική.. Σε συγκριτικές μελέτες (με προηγούμενα έτη) το τεράστιο «ψηφιακό χάσμα» που υπήρξε στα νοσοκομεία της χώρας μας αν και έχει μειωθεί σημαντικά, εν συναρτήσει με τα αντίστοιχα επίπεδα της Ε.Ε. η ευρύτερη εφαρμογή των ΤΠΕ σε όλους τους τομείς των νοσοκομείων αποτελεί θέμα μείζονος σημασίας και επιτακτική ανάγκη για την λήψη στρατηγικών αποφάσεων εξαγωγής πολύτιμων συμπερασμάτων για την υφιστάμενη κατάσταση αλλά και την περαιτέρω βελτίωση και ανάπτυξη του Ε.Σ.Υ.
ο
Γενικός Γραμματέας
Συλλόγου Εργαζομένων
Γεν.Νοσοκομείου Φλώρινας
Περισσότερα... »
